به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، مسعود کیمیایی (زادهٔ ۷ مرداد ۱۳۲۰) از فیلمسازان برجستهٔ ایران و از سینماگرانِ موج نوی سینمای ایران بهشمار میرود. او را کارگردانی مؤلف و تأثیرگذار دانستهاند که در شکلگیری اقتصاد سینما در ایران نقشی مهم داشته است.
کیمیایی از آن دسته هنرمندانی است که «قصه»، «دیالوگ» و «شخصیت» در آثارش صرفاً ابزار روایت نیستند؛ بلکه بخشی از نگاه او به جامعه، اخلاق و زیست شهریاند.
مسعود کیمیایی ۷ مرداد ۱۳۲۰ در خیابان چراغبرق یا چراغگاز در کوچهٔ سراجالملک زاده شد. خانواده کیمیایی هنگامی که او سه سال داشت به خانهای در کوچه سید ابراهیم در خیابان ری تهران نقل مکان کردند. پس از آن به ترتیب در کوچه دردار، آصفالدوله، سقاباشی، خیابان عینالدوله (خیابان ایران) و سرانجام در خیابان بهار ساکن شد.
او دو خواهر و یک برادر دارد و از دبیرستان بدر، دیپلم متوسطه گرفت و پس از دبیرستان کمکم وارد محافل روشنفکری شد و همراه چند تن از دوستان علاقهمند، انتشارات «طُرفه» را بنیاد نهاد.
از همان دوره به موسیقی هم علاقهمند شد و چند ساز مانند پیانو و گیتار را در حد غیرحرفهای مینوازد. اما از هر چیز بیشتر به سینما علاقه داشت.
او فعالیت سینمایی را در سال ۱۳۴۵ با دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم خداحافظ تهران آغاز کرد. کیمیایی تحصیلات کارگردانی ندارد و تمام آموختههای تکنیکی او از سینما به حضور در گروه دستیاران فیلم قهرمانان به کارگردانی ژان نگولسکو و دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم خداحافظ تهران محدود میشود. او همچنین در پشت صحنهٔ نمایشی از بهرام بیضایی نیز کار کرده بود.
نخستین فیلمش، بیگانه بیا، را در سال ۱۳۴۷ ساخت و یک سال بعد با ساخت قیصر وضع را تغییر داد. قیصر گرچه در نمایش اول خود در میان عامه مردم پسندیده نشد، اما در اکران دوم در فروش رکورد شکست.
قیصر با دوری از تحرکات فیلمفارسی و با ساختاری نوین نگاه جدیدی را وارد سینمای آن دوره ایران کرد. این فیلم با موسیقی اسفندیار منفردزاده، تیتراژ عبّاس کیارستمی، میکس روبیک منصوری و بازی ناصر ملک مطیعی، جمشید مشایخی، بهروز وثوقی، پوری بنایی، ایران دفتری، غلامرضا سرکوب، بهمن مفید، شهرزاد و جلال پیشواییان در دو سال متوالی روی پرده سینماها رفت و به اثری ماندگار تبدیل شد.
قیصر دارای دیالوگهای پر از واژه به زبان کوچه بازاری تهران بود و نخستین فیلمی بود که برای آن موسیقی متن ساخته شد.
بارزترین توانایی کیمیایی در فیلمنامههایش دیالوگها و مونولوگهای خاص اوست. کیمیایی زبان عامیانه (کوچه و بازار) را به خوبی میشناسد و در ایجاد ضرباهنگ مناسب برای ادای آنها مهارت زیادی دارد. بههمراه علی حاتمی، کیمیایی را نیز باید خالق بخش عمدهای از مشهورترین دیالوگهای تاریخ سینمای ایران دانست.
داش آکل ، گوزنها بههمراه قیصر مهمترین آثار کیمیایی پیش از انقلاب هستند.
اندکی پس از پیروزیِ انقلابِ ۱۳۵۷ کیمیایی شد سرپرستِ شبکهٔ دوِ تلویزیونِ ایران و در گفتگویی در روزنامهٔ اطّلاعات از کارهایی گفت که تلویزیون باید بکند. سرپرستیِ کیمیایی چندان دیر نپایید.
کیمیایی پس از انقلابِ ۱۳۵۷ کارگاهِ آزادِ فیلم را تأسیس کرد .
او بعد از مدتها دوری در سال 1360 با کارگردانی فیلم خط قرمز دوباره پا به عرصه سینما گذاشت. مسعود کیمیایی فیلم دندان مار را در سال 1368 ساخت که نامزد دریافت جایزه خرس طلایی جشنواره بینالمللی فیلم برلین شد و جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بینالمللی فیلم برلین را از آن خود کرد. فیلم دندان مار را می توان یکی از بهترین و تاثیرگذارترین فیلم های کیمیایی برشمرد که تهران را در دهه شصت و دوران جنگ به تصویر می کشد.
از فیلم های سینمایی که مسعود کیمیایی کارگردانی آنها را بر عهده داشت می توان به: خائن کشی به نویسندگی مسعود کیمیایی و تهیهکنندگی علی اوجی اشاره کرد که در جشنواره فجر 1400 به نمایش گذاشته شد. "جرم" فیلمی سینمایی محصول سال 1389 به کارگردانی مسعود کیمیایی است که روایتگر سالهای 55 تا 57 در تهران است و برنده 5 سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر (از جمله سیمرغ بلورین بهترین فیلم) شد.
از دیگر آثار کارگردانی مسعود کیمیایی می توان خون شد (1398)، قاتل اهلی (1395)، متروپل (1392)، آلمان (1389)، محاکمه در خیابان (1387)، رئیس (1385)، حکم (1384)، سربازهای جمعه (1382)، اعتراض ( 1378)، فریاد (1377)، مرسدس (1376)، سلطان (1375)، ضیافت (1374)، تجارت (1373)، ردپای گرگ (1370)، گروهبان (1369)، سرب (1367)، تیغ و ابریشم (1364) و خط قرمز (1360) را نام برد که نویسندگی بسیاری از این آثار را نیز بر عهده داشت.
کیمیایی به جز کارگردانی، فیلمنامه تمامی آثارش را خودش نوشته و علاوه بر فعالیتهای سینمایی، رمان نوشتن و شعر را نیز تجربه کرده است. او در سال 1380 اولین کتاب خود به نام جسدهای شیشه ای را به چاپ رساند و سال 1394 چهارمین کتاب خود رمانی به نام "سرودهای مخالف ارکسترهای بزرگ ندارد" را منتشر کرد.
جوایز و افتخارات مسعود کیمیایی
در یک نظرسنجی که برای گزینش بهترین فیلم سینمای پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران با رای ۲۷ منتقد و نویسنده اجرا شد، گوزنها با ۲۰ رای بهترین فیلم سینمایی پیش از انقلاب ایران لقب گرفت. در رای گیری دیگری از ۵۵ منتقد سینمایی ایرانی در سال ۱۳۸۱ نیز، فیلم گوزن ها با ۱۷ رای همراهِ باشو، غریبهی کوچک کارِ بهرام بیضایی بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران شناخته شد.
از جوایز و افتخارات مسعود کیمیایی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
نامزد جایزه بهترین آنونس بخش مسابقه مواد تبلیغاتی فیلمها از هشتمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم سرب در سال 1368
برنده جایزه بهترین فیلم از انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران برای فیلم دندان مار در سال 1368
کاندیدای تندیس زرین بهترین طراحی صحنه و لباس از اولین دوره جشن خانه سینما برای فیلم سلطان در سال 1375
کاندیدای تندیس زرین بهترین فیلم از اولین دوره جشن خانه سینما برای فیلم سلطان در سال 1375
کاندیدای سیمرغ بلورین بهترین فیلم برای اعتراض در سال 1378
کاندیدای تندیس زرین بهترین فیلم از سومین دوره جشن خانه سینما در سال 1378 برای فیلم فریاد
کاندیدای تندیس زرین بهترین فیلم از سومین دوره جشن خانه سینما در سال 1383 برای فیلم سربازهای جمعه
برنده جایزه ویژه هیئت داوران برای فیلم جرم از بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر در سال 1389
کاندیدای سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه از بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جرم در سال 1389
کاندیدای سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر برای فیلم جرم در سال 1389
برنده بهترین فیلمنامه انجمن بینالمللی جایزه فیلم تاشکند برای فیلم داش آکل در ۱۹۷۱
برنده مدال نقره جشنواره بینالمللی فیلم مانهایم-هایدلبرگ برای فیلم غزل در ۱۹۷۶
برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره بینالمللی فیلم قاهره برای فیلم سفر سنگ در ۱۹۷۹
برنده پلاک طلایی سازمان بینالمللی سینمای کاتولیک جشنواره بینالمللی فیلم قهرمانی برای فیلم سفر سنگ در ۱۹۷۹
برنده مدال طلای شهر جیفونی برای بهترین فیلم (مسعود کیمیایی و داریوش مهرجویی) از بیستمین دوره جشنواره فیلم جیفونی در ۱
نامزد جایزه شیر طلایی جشنواره بینالمللی فیلم ونیز برای فیلم گروهبان در ۱۹۹۲
برنده جایزه ذکر ویژه جشنواره بینالمللی فیلم برلین برای فیلم دندان مار در ۱۹۹۱
نامزد هوگو طلایی جشنواره بینالمللی فیلم شیکاگو برای فیلم دندان مار در ۱۹۹۲
برنده جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره بینالمللی فیلم مونترآل برای فیلم دندان مار در ۱۹۹۲
جهان داستانی کیمیایی ریشه و امضا دارد
مسعود کیمیایی: فیلم خوب مشتری ندارد تماشاگر دارد
یادْ نِگار
یادْ نِگار
یادْ نِگار
یادْ نِگار
یادْ نِگار