به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، 16 شهریورماه یادآور تولد نویسندهای است که بخش مهمی از خاطرات چند نسل از ایرانیان با قصههای او گره خورده است؛ هوشنگ مرادی کرمانی، نویسندهای که از روستای سیرچ کرمان برخاست و با خلق شخصیتهایی همچون «مجید» و «بیبی»، بخشی ماندگار از ادبیات کودک و نوجوان ایران را رقم زد.
هوشنگ مرادی کرمانی در 16 شهریور 1323 در روستای سیرچ از توابع شهداد کرمان متولد شد.
او در دوران کودکی مادر خود را از دست داد و پدرش نیز به دلیل مشغله کاری و بیماری نتوانست از او مراقبت کند. بنابراین هوشنگ مرادی کرمانی در کنار پدربزرگ، مادربزرگ و عمویش بزرگ شد و همین محیط، الهامبخش بسیاری از آثار ادبی او شد.
پدربزرگش، نصرالله خان، فردی مهربان اما سادهدل بود و مادربزرگش، خاور خانم یا همان «ننهآقا»، با داروهای گیاهی بیماران روستا را شفا میداد. عموقاسم معلم و عاشق کتاب بود و آثار شاهنامه و امیر ارسلان نامدار را در اختیار هوشنگ مرادی کرمانی گذاشت که شروع علاقه او به کتابخوانی و قصهنویسی شد.
هوشنگ مرادی کرمانی در سال ۱۳۵۳ با ملوک بهروز، نویسنده و همسرش، ازدواج کرد و سه فرزند به نامهای هومن، بیژن و گلرخ دارد. گلرخ اولین خواننده آثار پدر است و قبل از انتشار داستانها، آنها را مطالعه میکند.
کودکی و نوجوانی مرادی کرمانی در همان فضای روستایی و در شرایطی گذشت که بعدها به یکی از مهمترین منابع الهام او برای داستاننویسی تبدیل شد. تجربه زندگی در روستا، معاشرت با مردم، شنیدن قصههای پدربزرگ و آشنایی نزدیک با دشواریهای زندگی، بعدها در شخصیتها و فضای آثارش بازتاب یافت.
وی تا کلاس پنجم ابتدایی در سیرچ تحصیل کرد و سپس برای ادامه تحصیل راهی کرمان شد. مرادی کرمانی بعدها در تهران تحصیل کرد و در کنار فعالیتهای ادبی، تجربههای مختلفی از کار و زندگی اجتماعی به دست آورد؛ تجربههایی که خود او بارها از تأثیرشان بر شکلگیری نگاه و زبان داستانیاش سخن گفته است.
مرادی کرمانی فعالیت ادبی خود را از جوانی آغاز کرد و تجربه کار در رادیو و مطبوعات، زمینه ورود جدیتر او به عرصه نویسندگی را فراهم کرد.
در سال 1347 نخستین داستان او با عنوان «کوچه ما خوشبختها» در مجله «خوشه» منتشر شد؛ اتفاقی که آغاز رسمی مسیر حرفهای نویسندگی او به شمار میرود. خودش بعدها از دیدار با احمد شاملو و انتشار نخستین داستانش به عنوان یکی از لحظههای تعیینکننده زندگی ادبیاش یاد کرده است.
پس از آن، مرادی کرمانی بهتدریج جایگاه خود را در ادبیات کودک و نوجوان تثبیت کرد؛ اما نقطهای که نام او را برای همیشه در حافظه ادبی ایران ثبت کرد، خلق شخصیت «مجید» بود.
«قصههای مجید»؛ تولد یک شخصیت ماندگار
نام هوشنگ مرادی کرمانی بیش از هر اثر دیگری با «قصههای مجید» گره خورده است؛ مجموعه داستانی که شخصیت «مجید» را به یکی از شناختهشدهترین شخصیتهای ادبیات کودک و نوجوان ایران تبدیل کرد.
مجید نوجوانی است که در کنار «بیبی»، مادربزرگش، زندگی میکند؛ نوجوانی با آرزوها، شیطنتها، شکستها، نگرانیها و امیدهایش. او قهرمانی دستنیافتنی نیست؛ یک نوجوان معمولی است که در دل مشکلات زندگی تلاش میکند راه خود را پیدا کند.
«قصههای مجید» بعدها در قالب مجموعه تلویزیونی به کارگردانی کیومرث پوراحمد نیز ساخته شد و شخصیتهای مجید و بیبی را به میلیونها مخاطب معرفی کرد. این مجموعه همچنان یکی از نمونههای ماندگار اقتباس ادبی در تلویزیون ایران به شمار میرود.
از «قصههای مجید» تا «مهمان مامان»
کارنامه ادبی مرادی کرمانی به «قصههای مجید» محدود نمیشود. او در طول چند دهه فعالیت ادبی، آثاری چون «معصومه»، «بچههای قالیبافخانه»، «نخل»، «چکمه»، «خمره»، «تنور»، «مربای شیرین»، «لبخند انار»، «مهمان مامان»، «نه تر و نه خشک»، «پلوخورش»، «نازبالش»، «آبانبار»، «ته خیار»، «قاشق چایخوری» و «شما که غریبه نیستید» را منتشر کرده است.
در این آثار، کودکی، خانواده، فقر، محرومیت، کار، خشکسالی، مدرسه، همدلی و زندگی روزمره مردم، بدون شعارزدگی و با زبانی ساده و صمیمی روایت شدهاند.
«شما که غریبه نیستید» نیز جایگاه متفاوتی در میان آثار او دارد؛ کتابی که در آن نویسنده به زندگی خود بازمیگردد و خاطرات کودکی و نوجوانیاش را روایت میکند؛ اثری که میتوان ریشههای بسیاری از شخصیتها و فضاهای داستانی مرادی کرمانی را در آن جستوجو کرد.
از سوی دیگر، «مهمان مامان» با اقتباس داریوش مهرجویی به سینما رفت و نشان داد داستانهای مرادی کرمانی تنها برای کودکان جذاب نیستند و ظرفیت بالایی برای ارتباط با مخاطب بزرگسال و تبدیل شدن به آثار سینمایی دارند.
یکی از ویژگیهای مهم کارنامه مرادی کرمانی، گستره ترجمه آثار اوست. داستانهای این نویسنده به زبانهای مختلفی از جمله انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، اسپانیایی، هلندی، عربی، ارمنی و هندی ترجمه شدهاند.
جوایز و افتخارات هوشنگ مرادی کرمانی
هوشنگ مرادی کرمانی با آثار خود توانست جوایز ملی و بینالمللی متعددی کسب کند:
نامزد جایزه جهانی هانس کریستین آندرسن در سالهای ۱۹۸۶ و ۲۰۱۴
دریافت لوح تقدیر شورای کتاب کودک ایران برای جلد دوم قصههای مجید
جایزه خوزه مارتینی، ادبیات آمریکای لاتین – ۱۹۹۵
نامزد جایزه جهانی آسترید لیندگرن در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹
اقتباسهای سینمایی و تلویزیونی
قصههای مجید: ابتدا برای رادیو نوشته شد و بعد توسط کیومرث پوراحمد به سریال تلویزیونی محبوب تبدیل شد.
مهمان مامان: فیلم سینمایی ساخته داریوش مهرجویی با بازی گلاب آدینه و پارسا پیروزفر که سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره فجر را دریافت کرد.
ماه شب چهارده: سریال کوتاه ساخته محمدعلی طالبی بر اساس کتاب «مثل ماه شب چهارده».
یادْ نِگار
یادْ نِگار
یادْ نِگار
یادْ نِگار