به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، کسی که اولین بار خطر کرده و راهی را آغاز می کند، مسلم تفاوتی با دیگران دارد و شاید یکی از مهم ترین شاخصه ها او، شجاعت برای شروع یک مسیر و رسیدن به هدف است. در این مطلب به سراغ اولین ها و ترین های سینمای ایران رفته ایم؛ سراغ همان هایی که اگر روزی این مسیر را شروع نکرده بودند، حالا شاید سینما، روز ملی سینما و هنر هفتم با همه حواشی خوب و بد آن برای ما مفهومی نداشت.
دختر لر وارد می شود!
اولین دستگاه سینماتوگراف ایران را مظفرالدین شاه قاجار در سال 1297 وارد ایران کرد. البته تا 12 سال بعد، یعنی سال 1291 از آن استفاده نشد؛ چون سالن سینمای عمومی وجود نداشت. تا سال 1309 هم هی فیلم ایرانی ساخته نشد و چند سینمایی هم که تاسیس شده بودند، فیلم های غربی و فرنگی با زیرنویس های فارسی پخش می کردند. اما سال 1309 اولین فیلم ایرانی سینما ساخته شد تا سینما و فیلم سازی به طور رسمی در ایران کلید بخورد. در این گزارش با یک دور تند تمام اولین های سینمای ایران را مرور خواهیم کرد؛ از اولین فیلم و بازیگر تا اولین نشریه و کتاب سینمایی.آبی و رابی، اولین فیلم..
اولین فیلم سینمای ایران
اولین فیلم سینمای ایران یک فیلم سیاه و سفید و صامت بود؛ «آبی و رابی» که در سال ۱۳۰۹ به کارگردانی اوانس اوگانیانس ساخته شد. تهیه کننده فیلم ساکوار لیذره بود و فیلم بردار آن خان بابا خان معتضدی. داستان این فیلم صامت ماجراهای خنده دار ۲ مرد کوتاه و بلند در موقعیت های مختلف را روایت می کند که براساس فیلم «پات پاته شون» دانمارکی ساخته شده بود.
«آبی و رابی» ۵۶۰ تومان هزینه ساخت داشت و هفت هزار تومان نصیب تهیه کننده اش کرد. اولین سکانس اکران این فیلم جمعه ۱۲ دی ۱۳۰۹، ساعت دو بعد از ظهر در سینما مایاک بود.
اولین بازیگر زن، از دل دختر لر آمد
صدیقه (روح انگیز) سامی نژاد، بازیگر «دختر لر» اولین بازیگر زن سینمای ایران بود. او در سال ۱۲۵۹ در بم زاده شد و سال ۱۳۰۸ به همراه همسرش دماوندی که در استودیو امپریال فیلم بمبئی کار می کرد، به هند مهاجرت کرد و ۱۸ سال بعد دوباره به ایران برگشت.سامی نژاد بعد از «دختر لر»، به دلیل استقبال مردم در اکران عمومی، در فیلم «شیرین و فرهاد» سپنتا هم بازی کرد.
کار اصلی سامی نژاد پرستاری بود و می گویند خانواده اش به خاطر بازی در سینما به شدت از او انتقاد کردند . به خاطر همین موضوع مجبور شد دوره ای را در تنهایی بگذراند.
اولین فیلم رنگی؛ گرداب بود
«گرداب» فیلمی بود که در سال ۱۳۳۲ در قطع ۱۶ میلی متری به کارگردانی و نویسندگی حسن خردمند و بازیگری ناصر ملک مطیعی روی پرده رفت. تهیه کننده «گرداب» هوشنگ محبوبیان در شرکت پارس فیلم بود. فیلمی که با دوربین اوریکون فیلم برداری و برای رنگی شدن به آمریکا فرستاده شد.
اولین کتاب سینمایی
اولین کتاب سینمایی درواقع فیلمنامه ای است به نام «شاه ایران و بانوی ارمن» که ذبیح الله بهروز آن را نوشته و سال ۱۳۱۰ منتشر شده است.
اولین جشنواره سینمایی، گلریزان شد
اولین جشنواره فیلم های ایران با عنوان گلریزان از ۲۲ تا ۲۸ اسفند ۱۳۳۳ در سینما متروپل برگزار شد. در این جشنواره «پایان رنج ها» به عنوان بهترین فیلم، ساموئل خاچیکیان برای فیلم «چهارراه حوادث» به عنوان بهترین کارگردان، آرمان برای همین فیلم و هوشنگ بهشتی برای فیلم «مهتاب خونین» به عنوان بهترین بازیگران مرد و مهین دیهیم و منیر تسلیمی به ترتیب برای بازی در فیلم های «پایان رنج ها» و «مهتاب خونین» به عنوان بهترین بازیگران زن جشنواره انتخاب شدند.
اولین موسیقی متن را قیصر نواخت
تا قبل از فیلم «قیصر» موسیقی متن در فیلم ها جایگاهی نداشت و معمولا موسیقی های آماده را روی فیلم ها مونتاژ می کردند اما اسفندیار منفردزاده برای فیلم مسعود کیمیایی موسیقی متن ساخت. موسیقی محبوبی که بعدها در قالب کاست به بازار آمد و فروش خوبی هم داشت.
اولین آنونس از شیراز آمد
اولین آنونس سینمای ایران را ساموئل خاچیکیان در سال ۱۳۳۳ و برای فیلم «دختری از شیراز» ساخت. خاچیکیان به خاطر علاقه اش به سینمای اکشن، آنونس این فیلم را طوری ساخت که برای مخاطبان آن سال ها، جذاب و پرتحرک به نظر برسد. هر چند «دختری از شیراز» اصلا فیلم پرتحرکی از آب درنیامد!
اولین فیلم ناطق، دختر لر
فیلم «دختر لر» اولین فیلم ناطق ایران بود. فیلمی که خیلی ها به اشتباه آن را اولین فیلم سینمای ایران می دانند. این فیلم محصول استودیو امپریال فیلم (بمبئی) به تهیه کنندگی اردشیر ایرانی و فیلمنامه و کارگردانی عبدالحسین سپنتا بود. در این فیلم روح انگیز کرمانی (سامی نژاد) و خود عبدالحسین سپنتا نقش های اصلی را بازی می کردند.
فیلم سیاه و سفید است و داستان جعفر و گلنار را روایت می کند که به دنبال علاقه ای که به هم پیدا می کنند. باعث از بین رفتن بدی ها و جرم های مردم یک منطقه می شوند. تهیه این فیلم که در هند فیلمبرداری شده بود، هفت ماه طول کشید و اولین اکرانش دی ۱۳۱۲ در سینماهای مایاک و سپه بود.
سپنتا، اولین بازیگر مرد
«عبدالحسین سپنتا» با بازی در فیلم «دختر لر» اولین بازیگر مرد تاریخ سینمای ایران بود. سپنتا که ۸۰ سال عمر کرد، نقش مهمی در شکل گیری سینمای ایران دارد. از ۹ فیلم دوره اول فیلم سازی در ایران در سال های ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۵ پنج فیلم را او ساخته است. او فقط در فیلم هایی بازی کرد که خودش ساخت.
اوانس اوگانیانس، اولین کارگردان
طبعا اولین کارگردان سینمای ایران همان کارگردان فیلم «آبی و رابی» است. اوانس اوگانیانس که زمان ساخت فیلم ۲۹ سال داشت و به روایت های مختلف اهل عشق آباد ترکمنستان یا مشهد بود. او را به نام اوانس اوهانیان هم می شناسند. او رشته تجارت را در تاشکند، حقوق را در عشق آباد و سینما را در مسکو گذرانده بود و سال ۱۳۰۸ همراه دخترش زما (بازیگر فیلم «حاجی آقا آکتور سینما») به ایران مهاجرت کرد.
در سال ۱۳۰۹ مدرسه آرتیستی سینما را که اولین مدرسه سینمایی در ایران بود، با نام پروشگاه آرتیستی سینما در تهران تاسیس کرد و در همین سال به عنوان نویسنده، کارگردان، بازیگر و تدوینگر، اولین فیلم تاریخ سینمای ایران، یعنی «آبی و رابی» را ساخت.
او سال ۱۳۱۱استودیو پرس فیلم را تاسیس کرد. دومین فیلم او، یعنی «حاجی آقا فاکتور سینما» نفروخت و همین شکست اقتصادی باعث شد او برای گسترش کارهایش دچار مشکل شود. بعد از این چند سال به هند رفت و سال ۱۳۲۶ دوباره به ایران بازگشت و تصمیم گرفت برای آموزش سینما به زن ها و خردسالان کلاس تشکیل بدهد که هیچ وقت موفق نشد.
در سال ۱۳۳۳ هم تصمیم گرفت دوباره در سینما کار کند اما باز هم ناکام ماند. فیلم «سوار سفید» او هم در نهایت ناتمام ماند. در سال ۱۳۳۸ هم فیلم نامه ای نوشت با عنوان «کودتای ۱۲۹۹» که نتوانست آن را تبدیل به فیلم کند.
دو سال بعد، یعنی سال ۱۳۴۰ در تهران درگذشت و او را در قبرستان ارامنه تهران به خاک سپردند.
اولین نشریه سینمایی
امیتاز اولین ماهنامه سینمایی، یعنی «سینما و نمایشات» اوایل سال ۱۳۰۸ به نام علی وکیلی صادر شد اما اولین شماره «سینما و نمایشات» به مدیریت و سردبیری اسحاق زنجانی در ۴۸ صفحه در قطع وزیری یک سال بعد، در مرداد ۱۳۰۹ انتشار پیدا کرد.
اولین سالن نمایش فیلم
اولین سالن سینما در تبریز تاسیس شد. سینما «سولی» را کاتولیک ها زمستان ۱۲۷۹ در تبریز راه اندازی کردند. این سینما صد نفر ظرفیت داشت و روزی یک بار فیلم نمایش می داد.
اولین سینمای تهران هم سینما گراند هتل در خیابان لاله زار بود.
اولین فیلم دفاع مقدس
فیلم «مرز» به کارگردانی جمشید حیدری اولین فیلم سینمایی پس از شروع جنگ تحمیلی ایران و عراق محسوب می شود. ماجرای فیلم مربوط به مقاومت اهالی یک روستا به رهبری یک استوار ارتش در مقابل ارتش متجاوز عراق است. این فیلم سال ۱۳۶۰ روی پرده رفت...
کهنترین سند سینمای ایران
اولین گردهمایی سینماداران ایران چه سالی برگزار شد؟
مایاک، اولین سینمای اصفهان
دوربین ۸۰ ساله در گنجینه موزه سینمای ایران