به مناسبت سالروز فاجعه آتش سوزی سینما رکس آبادان؛

سینما سوخت، اما حقیقت خاموش نشد

سینما سوخت، اما حقیقت خاموش نشد

حادثه آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، یکی از تلخ‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود، حادثه‌ای که جان شمار زیادی از شهروندان را گرفت و به یکی از وقایع اثرگذار در تحولات اجتماعی و سیاسی سال‌های پایانی حکومت پهلوی تبدیل شد.

به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، حادثه سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، در یکی از شب‌های شلوغ نمایش فیلم، گوزن‌ها به کارگردانی مسعود کیمیایی، دچار آتش‌سوزی شد.
شدت آتش و شرایط نامناسب خروج از سالن باعث شد تعداد زیادی از تماشاگران در داخل ساختمان گرفتار شوند و حدود ۴۰۰ شهروند، زنده زنده در آتش سوختند.
شواهد نشان می‌دهد فیلم‌نامه این حادثه طراحی‌شده بوده است. پیش‌تر نیز چند سینمای دیگر در شهرهای مختلف ایران به آتش کشیده شده بودند. در روز فاجعه، چهار نفر، از جمله حسین تکبعلی‌زاده، فلاح (یا بذرکار) و دو نفر دیگر، با سوخت‌های آتش‌زا به داخل سینما رفته و پس از آغاز آتش، درها را بسته بودند. درهای خروجی قفل شده بودند و تماشاگران در محاصره آتش گرفتار ماندند.
در ابتدا، رژیم پهلوی تلاش داشت تا این حادثه را به عوامل انقلابی منتسب کند. اما واکنش‌ها علیه حکومت شدت گرفت. امام خمینی آن را «شاهکار بزرگ شاه برای بدنام کردن انقلاب» خواند و رژیم پهلوی در تلاش برای مصادره این حادثه ناکام ماند.
بعد از انقلاب، دادگاهی ویژه با ریاست سید حسین موسوی تبریزی تشکیل شد. تکبعلی‌زاده، که تنها بازمانده اصلی این تیم بود، اعتراف کرد که گروهی از پیش طراحی‌شده این جنایت را اجرا کرده‌اند. او و دیگران (حدود ۲۶ متهم) محاکمه و برخی از آنان از جمله تکبعلی‌زاده به اعدام محکوم شدند.
حجت‌الاسلام‌والمسلمین روح‌الله حسینیان در بخشی از کتاب «یک سال مبارزه برای سرنگونی رژیم شاه» که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است، درباره فاجعه سینما رکس آبادان می‌نویسد: در هنگام آتش‌سوزی سینما رکس، با اینکه‌ کلانتری‌ مرکزی‌ در صد متری‌ سینما بود، برای‌ نجات‌ محبوس‌شدگان‌ در حریق‌ اقدام‌ فوری‌ به‌ عمل‌ نیامد، مراکز مسئول‌ هم‌ پس‌ از حضور در محل‌ آتش‌سوزی‌ فاقد امکانات‌ اطفاء حریق‌ بودند.
به‌ گزارش‌ ساواک‌ «مامورین‌ آتش‌نشانی‌ شهرداری‌ که‌ با سه‌ دستگاه‌ ماشین‌ به‌ محل‌ اعزام‌ شده‌ بودند، فاقد آب‌ بودند و همچنین‌ بلندگو برای‌ اعلام‌ خطر و راهنمایی‌ مامورین‌ آتش‌نشانی‌ وجود نداشت‌، آتش‌نشانی‌ شرکت‌ نفت‌ پس‌ از یک‌ ساعت‌ و نیم‌ تاخیر به‌ محل‌ حادثه‌ رسید، لذا متاسفانه‌ دیر شده‌ بود و بوی‌ سوخته‌ شدن‌ اجساد به‌ بیرون‌ نیز رسیده‌ بود.
پس از این حادثه، موجی از اندوه و خشم در آبادان و دیگر شهرهای کشور شکل گرفت و این رویداد در فضای سیاسی سال ۱۳۵۷ بازتاب گسترده‌ای یافت و به یکی از موضوعات مهم در جریان اعتراضات آن دوره تبدیل شد.
فاجعه‌ سینما رکس‌ خشم‌ مردم‌ ایران‌ را در سرتاسر کشور برانگیخت‌، آبادان‌ یکپارچه‌ علیه‌ رژیم‌ قیام‌ کرد و گرچه‌ دولت‌ از اعلام‌ حکومت‌ نظامی‌ در آبادان‌ شرمگین‌ بود، ولی‌ عملا در آبادان‌ حکومت‌ نظامی‌ برقرار کرد و تا هفتم‌ کشته‌شدگان‌ تعداد بسیاری‌ از مردم‌ آبادان‌ با ضرب‌ گلوله‌ نیروهای‌ رژیم‌ شهید و مجروح‌ شدند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ پرونده‌ای قضایی درباره این حادثه تشکیل شد و چهارم شهریورماه ۱۳۵۹ در سالن سینما نفت دادگاهی برای مجازات عاملان آتش سوزی سینما رکس برگزار شد و شماری از متهمان در دادگاه‌های پس از انقلاب محاکمه شدند.