به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران به نقل از خبرگزاری صبا، با وجود ظرفیت‌های تاریخی، اعتقادی و دراماتیک زندگی حضرت فاطمه زهرا(س)، سینمای ایران هنوز نتوانسته اثری شاخص و ماندگار با محوریت زندگی ایشان تولید کند؛ غیبتی که نمی‌توان آن را صرفاً به دشواری‌های روایت زندگی شخصیت‌های مقدس نسبت داد. ملاحظات اعتقادی و فقهی در بازنمایی چهره‌های دینی، هزینه‌های بالای تولید آثار تاریخی و مذهبی، نبود سرمایه‌گذاری مستمر و کمبود فیلمنامه‌های قدرتمند، از جمله مسائلی هستند که مسیر شکل‌گیری چنین پروژه‌هایی را دشوار کرده‌اند.
تجربه ساخت فیلم «مریم مقدس» به تهیه‌کنندگی محسن علی‌اکبری، نمونه‌ای قابل توجه از ظرفیت سینمای ایران در پرداختن به شخصیت‌های مقدس است؛ تجربه‌ای که به اعتقاد او نشان می‌دهد سینمای دینی برخلاف برخی تصورها، مخاطب خود را دارد و در صورت برخورداری از روایت مناسب و کیفیت حرفه‌ای می‌تواند نسل جوان را نیز با خود همراه کند.
محسن علی‌اکبری در گفت‌وگو با صبا، ضمن تشریح موانع ساخت آثار سینمایی درباره زندگی حضرت زهرا(س)، از ضرورت تعامل میان سینماگران و علمای دینی، مسئولیت نهادهای فرهنگی در تأمین سرمایه و ظرفیت‌های روایی زندگی حضرت فاطمه(س) سخن گفت.
ضرورت تفاهم میان سینماگران و علما برای بازنمایی زندگی اهل‌بیت(ع)
علی‌اکبری در پاسخ به این پرسش که چرا سینمای ایران هنوز نتوانسته فیلمی شاخص درباره حضرت فاطمه زهرا(س) تولید کند، گفت: آنچه در این زمینه اهمیت دارد، مسئله به تصویر کشیدن شخصیت ائمه اطهار(ع) است؛ موضوعی که در مواردی با مخالفت‌های جدی برخی از علما و روحانیون مواجه می‌شود.
وی با اشاره به اهمیت هنر در انتقال مفاهیم دینی بیان کرد: به فرمایش رهبر شهیدمان، خود قرآن یک هنر است و آیات قرآن نیز با هنر و زیبایی‌های بیانی همراه هستند. با این حال، گاهی برخی مخالفت‌ها باعث می‌شود هنرمندان نتوانند در این حوزه فعالیت کنند و حتی بعضی پروژه‌ها به دلیل همین اختلاف‌نظرها متوقف شوند.
این تهیه‌کننده با تأکید بر ضرورت ایجاد زمینه گفت‌وگو میان جامعه هنری و روحانیت ادامه داد: به نظرم پیش از هر اقدامی باید جلساتی میان هنرمندان و علما برگزار شود تا طرفین به تفاهمات کلی درباره چگونگی و شیوه بازنمایی منش، رفتار و زندگی ائمه اطهار(ع) برسند. به‌ویژه درباره شخصیت حضرت زهرا(س) باید مشخص شود که با چه روش و رویکردی می‌توان زندگی ایشان را به تصویر کشید، بدون آنکه به شأن و جایگاه اعتقادی این شخصیت‌ها خدشه‌ای وارد شود.
علی‌اکبری با بیان اینکه رسیدن به چنین تفاهمی به زمان نیاز دارد، اظهار کرد: این موضوع نیازمند گفت‌وگو و تعامل است. اگر بتوانیم به یک توافق کلی میان جامعه هنری و علمای دینی برسیم، می‌توان امیدوار بود که زمینه برای به تصویر کشیدن زندگی بزرگان دین فراهم شود و سینماگران نیز با اطمینان بیشتری وارد این عرصه شوند.
سینمای دینی بدون حمایت مالی دولت به سختی پیش می‌رود
تهیه‌کننده «مریم مقدس» در ادامه درباره هزینه‌های بالای تولید آثار مذهبی و تاریخی و اینکه تأمین سرمایه این آثار باید بر عهده بخش خصوصی باشد یا نهادهای فرهنگی، توضیح داد: اگر بتوانیم ظرفیت و ضرورت تولید این آثار را به سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به‌درستی معرفی کنیم، قطعاً آنها نیز برای سرمایه‌گذاری در این حوزه تمایل پیدا می‌کنند. هیچ سرمایه‌گذاری علاقه ندارد وارد پروژه‌ای شود که تصور می‌کند مخاطب ندارد یا امکان فروش آن فراهم نیست.
وی با اشاره به تجربه تولید فیلم «مریم مقدس» افزود: ما فیلم «مریم مقدس» را ساختیم و این اثر در زمان اکران به یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های سال تبدیل شد. این تجربه نشان می‌دهد که مردم به چنین آثاری علاقه‌مند هستند و تشنه تماشای فیلم‌هایی با موضوعات دینی و تاریخی‌اند. بنابراین نمی‌توان گفت سینمای مذهبی مخاطب ندارد یا امکان موفقیت اقتصادی در آن وجود ندارد.
علی‌اکبری با این حال معتقد است شرایط فعلی تولید در سینمای ایران به‌گونه‌ای نیست که بتوان تمام بار مالی این پروژه‌ها را بر دوش بخش خصوصی گذاشت. او در این باره گفت: در شرایط فعلی کشور، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این حوزه چندان ساده نیست. از طرف دیگر، بخش عمده‌ای از فعالیت‌های فرهنگی در اختیار سازمان‌ها و نهادهای مختلف قرار دارد، اما متأسفانه این مجموعه‌ها نیز بیشتر به سمت تولید فیلم‌های روز و موضوعات دیگر می‌روند و در عمل، فیلم‌سازانی که قصد ورود به حوزه آثار دینی و تاریخی را دارند، بدون پشتوانه باقی می‌مانند.
این تهیه‌کننده تأکید کرد: تولید چنین فیلم‌هایی به دلیل هزینه‌های بالایی که دارند، نیازمند حمایت مستقیم دولت است. به اعتقاد من، دولت باید در این زمینه ورود کند، سرمایه لازم را تأمین کند و امکان تولید آثاری را فراهم آورد که شاید در شرایط عادی و با اتکا به سرمایه شخصی تهیه‌کنندگان، امکان ساخته شدن نداشته باشند.
ازدواج حضرت زهرا(س) با امیرالمؤمنین(ع)؛ نقطه عطف یک روایت سینمایی
علی‌اکبری در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد با تکیه بر تجربه تولید «مریم مقدس» فیلمی درباره حضرت فاطمه زهرا(س) تهیه کند، کدام مقطع از زندگی ایشان را برای روایت سینمایی انتخاب خواهد کرد، گفت: به نظرم از لحظه تولد حضرت زهرا(س) می‌توان روایت را آغاز کرد، چراکه این مقطع نیز ظرفیت‌های تصویری و دراماتیک قابل توجهی دارد.
وی ادامه داد: با این حال، یکی از مهم‌ترین نقاط عطف زندگی ایشان، ازدواج با حضرت علی(ع) است. این اتفاق و شکل‌گیری زندگی مشترک این دو شخصیت بزرگ، ظرفیت زیادی برای پرداخت سینمایی دارد. همچنین تولد امام حسن مجتبی(ع) می‌تواند نقطه عطف دیگری در این روایت باشد.
این تهیه‌کننده با اشاره به ظرفیت‌های روایی زندگی مشترک حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) افزود: به نظرم ازدواج و زندگی ایشان در کنار حضرت علی(ع) از بخش‌هایی است که می‌توان با تمرکز بر آن، وجوه مختلف زندگی حضرت زهرا(س) را برای مخاطب روایت کرد.
فیلمنامه قوی؛ حلقه مفقوده ارتباط سینمای دینی با نسل جدید
علی‌اکبری در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره فاصله احتمالی میان آثار مذهبی و نسل جدید مخاطبان و اینکه چرا برخی از این آثار نتوانسته‌اند ارتباط پایداری با جوانان برقرار کنند، اظهار کرد: درباره این مسئله نمی‌توان یک پاسخ قطعی و کلی ارائه داد. برای مثال، فیلم «مریم مقدس» توانست مورد توجه بسیاری از جوانان قرار بگیرد و مخاطبان نسل‌های مختلف با آن ارتباط برقرار کردند.
وی با اشاره به اهمیت شیوه روایت و زبان سینمایی در موفقیت آثار مذهبی بیان کرد: نوع گویش و بیان، استفاده از بازیگران مناسب و برخورداری از یک فیلمنامه قدرتمند، از جمله عواملی هستند که می‌توانند مخاطب جوان را به سینما جذب کنند. نباید تصور کنیم صرفاً به دلیل مذهبی بودن موضوع، مخاطب به تماشای یک اثر خواهد نشست.
این تهیه‌کننده در ادامه، ضعف فیلمنامه را یکی از مشکلات مهم تولید آثار سینمایی دانست و تأکید کرد: کمبود فیلمنامه خوب و قوی از جمله مسائلی است که باید جدی گرفته شود. هنرمند به‌تنهایی نمی‌تواند همه ضعف‌های موجود در یک اثر را جبران کند و برای ساخت فیلمی اثرگذار، پیش از هر چیز به یک متن محکم و پرداخت‌شده نیاز داریم.
از تجربه «مریم مقدس» تا ضرورت بازگشت سینمای دینی به جریان تولید
تجربه محسن علی‌اکبری در تولید «مریم مقدس» نشان می‌دهد که سینمای دینی، در صورت برخورداری از فیلمنامه مناسب، روایت جذاب و کیفیت حرفه‌ای، می‌تواند به اثری مخاطب‌پسند و ماندگار تبدیل شود. با این حال، ساخت فیلمی درباره حضرت زهرا(س) نیازمند عبور از موانعی فراتر از مسائل فنی و اجرایی است؛ از ایجاد تفاهم میان سینماگران و علمای دینی درباره شیوه بازنمایی شخصیت‌های مقدس گرفته تا تأمین سرمایه و شکل‌گیری اراده‌ای جدی در نهادهای فرهنگی.به نظر می‌رسد تا زمانی که این سه ضلع، یعنی تعامل اعتقادی، پشتوانه مالی و فیلمنامه قدرتمند، در کنار یکدیگر قرار نگیرند، ظرفیت‌های گسترده زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) همچنان در انتظار ورود جدی سینمای ایران باقی خواهد ماند.