به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، سیدعباس صالحی امروز یکشنبه (۲۳ فروردین ماه) در آیین سوگ اربعین شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر معظم انقلاب با عنوان «امینِ ایران» در جمع خبرنگاران حضور یافت و به سوالات آنان پاسخ داد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره برگزاری این آیین اظهار کرد: سوگ اربعین شهادت رهبر معظم انقلاب «امینِ ایران» فرصت محدودی بود، با اینکه دو ساعت زمان برای این آیین اختصاص داده شد، هنرمندان از حوزههای گوناگون سینما، تجسمی، نمایشی، موسیقی حوزه قرآنی و حوزههای دیگر صحبت کردند اما همان طور که ملاحظه میکنید هنوز قطرهای از اقیانوس بود.
وی گفت: یکی از ویژگیهای اصلی رهبر حکیم ما این بود که یک شخصیت عمیق، ژرف نگر فرهنگی و هنری بود. به نظر می.آید ما هنوز جلسات پیوسته از این قبیل لازم داریم تا دریچهای به افق دیدگاهها و خاطرات زرین ایشان گشوده شود و امروز شروعی برای این اتفاق بود.
تداوم سیاست وفاق در جامعه
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین در پاسخ به این سوال که بیان شده است، سیاست دیپلماسی ادامه وفاق است، سیاست وزارت ارشاد برای تقویت نقش روایت ایرانی در رسانههای جهانی و فضای مجازی چیست؟ گفت: سیاست رسانهای در چند بخش دنبال میشود؛ یک بخش این است که خبرنگاران خارجی میتوانند فرصتهایی را برای روایتگری بسازند، در طول جنگ تحمیلی سوم این مسیر آغاز شده و خبرنگاران مختلفی که برای اطلاعرسانی این جنگ در ایران حضور داشتند یا نمایندگیهایی که داشتند، فرصتهایی برای روایت ایران فراهم کردند.
وی افزود: بخش دیگر کسانی که در فضای خارج از ایران حضور دارند؛ کسانی که تریبونهایی دارند و با فضای ایران میتوانند مرتبط باشند اینها هم زمینههای ارتباطشان برقرار شده است و همچنین جایگاهی که هنر در روایتگری دارد، ترکیب اینها با یکدیگر طی این ۴۰ روز، روایت ایران در فضای جهان یک روایت غالب شده است.
صالحی افزود: اگر در آغاز راه ما به یک روایت مغلوب یا روایت متواضع بودیم، اکنون به یک روایت غالب تبدیل شدیم و در جهان ایران را به عنوان یک مظلوم مقتدر میشناسند؛ این نشان دهنده این است که جریان روایتگری ایران در این ۴۰ روز، یک جریان رو به رشد و رو به گسترشی بوده و طبعاً هنوز راه ادامه دارد چون بخشی از فعالیتهای هنری و رسانهای در ادامه راه خودش را ظاهرتر میکند.
حمایت از تولیدات هنرمندان
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره حمایت از تولیدات فرهنگی هنری هنرمندان با موضوعهای مرتبط با جنگ تحمیلی سوم اظهار کرد: تولید چنین آثاری زمانبر است تا اینکه ایدهها کشف و به فیلمنامه و پروژههای مشخص تبدیل شوند و حمایتهای خودشان را پیدا کنند، هنوز ما در واقعه هستیم، هنوز از واقعه فاصله نگرفتیم. همان طور که در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه فیلمهای متعدد داستانی و مستند و آثار دیگری ساخته و تولید شد، طبیعتاً بعد از جنگ تحمیلی سوم هم یا همراه با ادامه آن، چنین اتفاقاتی شکل میگیرد.
وی گفت: در این حوزه، هم بخش خصوصی و هم بخش دولتی و هم بخشهای عمومی با توجه به این فضایی که ما در جنگ تحمیلی سوم داشتیم؛ سوژهها بسیار گستردهتر و متنوعتر شدهاند و فرصتهای جدیدی را برای خلق روایت پدید آوردند.
صالحی افزود: ما هم به سهم خودمان به عنوان وزارت فرهنگ در کنار مجموعههای دیگری که در حاکمیت حضور دارند و حتی به شکل خاص، بخش خصوصی که در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه هم به میدان آمدند، ترکیب اینها روایتهای هنری جذابی را از این اتفاق پدید میآورند.
واکنش هنرمندان نسبت به جنگ تحمیلی سوم
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره حساسیت جامعه نسبت به کنش و واکنش هنرمندان در جنگ تحمیلی سوم و ایجاد فرصتی برای بیان واکنشهای آنان توسط وزارت فرهنگ بیان کرد: در این ۴۰ روز هم از لحاظ کمیت و هم از لحاظ کیفیت بیان، صراحت و جذابیت اتفاقات قابل توجهی رخ داده است، بخش قابل توجهی از هنرمندان طی این ۴۰ روز، قدم به قدم حرکت کردند و پیش آمدند غیر از یک عده وطن فروش، طبیعتا از آنان انتظاری نیست، مجموعه و قاطبه هنرمندان مشابه اقشار مردم حضور داشتند و همصدایی با مردم بودند.
وضعیت برپایی نمایشگاه کتاب
صالحی درباره وضعیت برپایی نمایشگاه کتاب تهران در سال جاری گفت: معاونت فرهنگی با تشکلهای صنفی و نخبگان این حوزه گفتوگو میکنند و به جمعبندی میرسند که خبرهای نهایی در این باره اعلام خواهد شد.
ترویج دیدگاههای رهبر معظم انقلاب
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره ترویج دیدگاههای فرهنگی رهبر معظم انقلاب در جامعه اظهار کرد: دیدگاههای فرهنگی حضرت حکیم شهید انقلاب اسلامی به علت ویژگیهای خاصی که دارد؛ ما با یک رهبری همراه بودیم و پیشوایی را داشتیم که این ویژگی را داشت که در حوزه فرهنگ اسلامی و حوزه فرهنگ ایرانی و ترکیب این دو با هم متمایز بود.
وی گفت: ما شخصیتهایی را داریم که در حوزه اسلامی قوت دارند اما در حوزه فرهنگی ایرانی آنقدر قوت ندارند یا بالعکس، رهبر معظم انقلاب در هر دو حوزه جایگاه ویژهای را داشتند. همچنین افرادی را داریم که در حوزه مطالعات و داشتههای نظری و خواندنیها چیزهایی داشتند اما معاشرتها و مراودههای فرهنگی هنریشان زیاد نبوده یک عده هم بالعکس هستند.
به گفته صالحی، شخصیت رهبر انقلاب در حوزه مطالعات و در حوزه مراودهها و معاشرتهای فرهنگی و هنری در طول ۷۰ ، ۸۰ سال عمرشون متمایز و ویژه هستند.
صالحی با اشاره به خاطره که دکتر مهدویراد از دکتر شریعتی در دهه ۵۰ در این آیین نقل کرد، افزود: این خاطرات یکی از نمونههاست، تعبیری که دکتر شریعتی به کار بردند که اگر هر استانی یکی مثل آقای خامنهای میداشت کشور گونه دیگر بود در دهه ۵۰، اینها نشان دهنده این است که این سخنان مربوط به دورهها و دهههای اخیر نیست. مراودات فرهنگی، ادبی رهبر معظم انقلاب و همچنین در حوزههای مختلف راهبردی کاربردی و همینطور در این حوزهها میتوان مفصل صحبت کرد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی بیان کرد: رهبر حکیم انقلاب اسلامی گنجینهای از دیدگاههای فرهنگی را برای ما به ارمغان گذاشتند؛ گنجینههایی که دهههای متوالی دانش آموختگان حوزه فرهنگ، علاقهمندان و فعالان این حوزه میتوانند از آن استفاده کنند، بازخوانی و فراوری کنند، طبیعتاً همه نهادهای فرهنگی از جمله وزارت فرهنگ خود را موظف میداند که فرصتهای این مسیر مطالعه و کاوش را برای اتفاقات بهتر فراهم کند.
هنرمندان درباره رهبر شهید چه گفتند؟
در ابتدای این مراسم که در تالار وحدت تهران برگزار شد و اجرای آن را حسن سلطانی برعهده داشت، گروه موسیقی پس از نواختن سرود جمهوری اسلامی، قطعههای «ای وطن» و «ای ایران» را به حاضران تقدیم کردند.
در ادامه این مراسم، محمدمهدی عسگرپور، مدیرعامل خانه هنرمندان و کارگردان سینما سخنانی را با حاضران به اشتراک گذاشت و با اشاره به تجربه شخصی خود در مواجهه با تحولات اخیر، اظهار کرد: بهنظر میرسد ما برای توصیف آنچه امروز با آن روبهرو هستیم، با کمبود واژه مواجه شدهایم؛ مسئلهای که بسیاری از همکاران نیز آن را تجربه کردهاند.
وی افزود: این ناتوانی در بیان، تا حد زیادی ریشه در فقدانها دارد، اما در عین حال، تحولات رخداده در کشور بهویژه در حوزه وفاق، ابعاد تازهای پیدا کرده است.
او ادامه داد: آنچه امروز در جامعه دیده میشود، جدیتر شدن برخی نمادها از جمله پرچم است که پس از سالها، بهنحوی پررنگ در زندگی مردم حضور یافته و به بخشی از زیست روزمره تبدیل شده است.
عسگرپور همچنین با اشاره به تحولات بینالمللی تصریح کرد: در سطح جهانی نیز شاهد صفبندیهای مشخصتری هستیم؛ برخی دشمنیها آشکارتر شده و در مقابل، در داخل کشور، میان افرادی که وجوه مشترک بیشتری دارند، همگرایی افزایش یافته است.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که این اشتراکات به تقویت وحدت ملی منجر شود و همه مردم ایران، با وجود تفاوتها، حول ارزشهای مشترک گرد هم آیند.در ادامه این مراسم فرییا یوسفی، شاعر، قطعه شعری را به رهبر شهید انقلاب تقدیم کرد.
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی سخنران بعدی این مراسم بود. او درباره ویژگیهای شخصیتی و نگاه فرهنگی رهبر شهید اظهار کرد: آنچه برای ما اهمیت دارد، توجه جدی ایشان به حوزه فرهنگ، بهویژه موسیقی است. طی سالهای گذشته، از خلال گفتهها و خاطراتی که از سوی نزدیکان و معاشران قدیمی ایشان نقل شده، بهویژه از کسانی که از سالیان دور با ایشان ارتباط داشتند، میتوان به سطحی از اشراف و درک عمیق ایشان در این حوزه پی برد.
او افزود: هرچند ممکن است در برخی روایتها امکان راستیآزمایی کامل وجود نداشته باشد، اما آنچه مسلم است، ایشان در حوزه موسیقی، منتقدی جدی و صاحبنظر بودند. البته الزامی ندارد که هر منتقد یا صاحبنظر در این عرصه، خود موسیقیدان حرفهای باشد؛ همانطور که در تاریخ موسیقی نیز نمونههایی چون مرحوم داوود پیرنیا، بنیانگذار برنامه «گلها»، یا زندهیاد هوشنگ ابتهاج (سایه) را داریم که با وجود آنکه موسیقیدان به معنای خاص نبودند، اما از درک و شناختی عمیق در این حوزه برخوردار بودند.
نوربخش ادامه داد: بر همین اساس، میتوان گفت ایشان نیز شنوندهای جدی و آگاه، بهویژه در حوزه موسیقیهایی با مبنای اندیشهای، از جمله موسیقی کلاسیک جهان بودند و در مقاطع مختلف، نظراتی که از ایشان درباره آثار شاخص و تحلیل تأثیرات آنها مطرح میشد، نشاندهنده اشراف و شناخت دقیق ایشان بود.
او همچنین با اشاره به طرح مباحث مرتبط با موسیقی در سالهای اخیر گفت: نکاتی که در قالب درس و مباحث نظری از سوی ایشان مطرح شده، واجد اهمیت است و کمتر سابقه داشته که در تاریخ مرجعیت شیعه، به این گستردگی به موضوعی مانند موسیقی پرداخته شود. حتی به خاطر دارم در سالهایی پیش از طرح این مباحث، از برخی صاحبنظران مشورت گرفته میشد و در همین چارچوب، از بنده نیز خواسته شد نکاتی را برای استفاده در این مباحث ارائه کنم.
نوربخش در ادامه با اشاره به شرایط اخیر کشور و شکلگیری همبستگی ملی تصریح کرد: جنگی که با جنایتی هولناک از سوی دشمنان آغاز شد، خیلی زود ماهیت خود را نشان داد و موجب شد نوعی انسجام و همدلی گسترده حول محور ایران شکل بگیرد. بسیاری از افرادی که در ابتدا تردید داشتند، بهمرور به درک مشترکی از این وضعیت رسیدند و همین امر به تقویت وحدت ملی انجامید.
او گفت: امروز شاهد هستیم که اقشار مختلف مردم، با سلایق و دیدگاههای متنوع، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و این همبستگی، سرمایهای ارزشمند است که باید قدر آن را دانست. در چنین شرایطی، نباید با دامن زدن به تقسیمبندیهایی مانند «خودی» و «غیرخودی»، این انسجام را خدشهدار کرد.
او افزود: نمونههایی مانند کمپین «جانفدا» که با استقبال گسترده مردم، حتی در خارج از کشور، مواجه شده، نشاندهنده عمق این همدلی است؛ جایی که افراد با پیشینهها و ظاهرهای متفاوت، بر تعلق خود به ایران و آمادگی برای فداکاری تأکید میکنند.
همچنین داوود فتحعلیبیگی، کارگردان نمایشهای ایرانی در ادامه مراسم سخنرانی کرد. او با اشاره به بخشی از فرمان امام علی(ع) به مالک اشتر درباره ضرورت اختصاص وقت حاکم به مردم و فراهمکردن امکان گفتوگوی بیواسطه، اظهار کرد: به باور من، دیدارهایی که حضرت امام(ره) برگزار میکردند، چه در قالب جلسات خصوصی و چه عمومی، مصداقی روشن از همین توصیه بود و ایشان در عمل، بخشهایی از این فرمان را با روش و منش خود محقق کردند.
او با روایت خاطرهای از دیدار جمعی از هنرمندان با رهبر شهید افزود: پس از انجام تشریفات، جلسه در فضایی ساده و صمیمی شکل گرفت؛ اتاقی با چیدمانی بیتکلف که حاضران در آن بهصورت دایرهوار نشستند. پس از اقامه نماز عشا، رهبر در جمع حاضر شدند و با اعلام «گفتوگوی آزاد»، زمینه طرح مستقیم دیدگاهها را فراهم کردند.
فتحعلیبیگی ادامه داد: در آغاز، وقتی یکی از حاضران برای سخن گفتن به احترام ایشان ایستاد، رهبر شهید تأکید کردند که بنشیند؛ همین نکته، فضای جلسه را بهشدت خودمانی کرد. سپس حاضران بهترتیب به بیان مطالب خود پرداختند؛ از گله و نقد تا پیشنهاد. بنده نیز درباره نمایشهای ایرانی نکاتی را مطرح کردم و ایشان همزمان برخی موارد را یادداشت میکردند.
این هنرمند پیشکسوت با بیان اینکه در پایان جلسه، رهبر شهید نکاتی را مطرح کردند، گفت: یکی از مهمترین مباحثی که ایشان به آن پرداختند، تعریف «هنر دینی» بود که متأسفانه کمتر منتشر شده است. بهطور تلویحی میتوان گفت از نگاه ایشان، هنر دینی هنری است که انسان را به نیکی، پاکی و انسانیت دعوت کند و از پلیدیها دور نگه دارد؛ نوعی امر به معروف در ساحت هنر.
او همچنین به ارائه درخواستی در همان جلسه اشاره کرد و افزود: پیشنهادی درباره راهاندازی رشته نمایشهای ایرانی در برخی دانشکدههای هنری مطرح شد که مکتوب هم نبود، اما رهبری پس از جلسه تأکید کردند آن را به دست ایشان برسانند تا مطالعه کنند. بعدها رونوشت آن نامه از دفتر مقام معظم رهبری به دانشگاه ارسال شد، اما سرانجام آن مشخص نشد.
فتحعلیبیگی در جمعبندی این خاطره تأکید کرد: آنچه برای من برجسته بود، سادگی و تواضع در رفتار عالیترین مقام کشور بود؛ اینکه در کنار دیگران و همچون مردم عادی مینشستند و بیواسطه به سخنان آنان گوش میدادند، منش قابل توجهی است که باید از آن آموخت.
سپس ناصر فیض، شاعر به بیان خاطراتی از رهبر شهید انقلاب پرداخت و شعری خواند.محمد فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای سخنران بعدی مراسم بود. او با اشاره به ابعاد شخصیتی رهبر شهید، اظهار کرد: بهجرأت میتوان گفت با شخصیتی مواجه هستیم که از منظرهای گوناگون قابل توصیف است؛ فردی که گویی خطی ممتد از دریافت مدالهای افتخار بود، مدالهایی که بسیاری از آزادگان و شرافتمندان جهان به داشتن یکی از آنها مباهات میکنند، اما او همه این مدالها را یکجا بر گردن داشت و مدال آخر هم که شهادت بود.
او ادامه داد: پیش از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران منحوس پهلوی، ایشان افتخار مبارزه با نظام طاغوت را به دست آوردند؛ بارها دستگیر شدند، به زندان افتادند و تحت شکنجه قرار گرفتند و هر یک از اینها خود مدالی پرافتخار برای یک انسان آرمانگرا و شریف است.
فضائلی افزود: پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز افتخارات متعددی نصیب ایشان شد. با آغاز جنگ تحمیلی، افتخار رزمندگی را به دست آوردند و این مدال را نیز بر سینه خود نشاندند؛ بهگونهای که با لباس رزم از میدان جهاد به تهران میآمدند، نماز میخواندند و مجددا به میدان بازمیگشتند. این روحیه در آثار مکتوب نیز بازتاب یافته و بخشی از روایتها به دوران حضور ایشان در دفاع مقدس اختصاص دارد.
او با اشاره به دوران جانبازی ایشان گفت: ایشان در ادامه مسیر، به مقام جانبازی نیز نائل شدند و در پی اقدام یک گروهک شریر، تا مرز شهادت پیش رفتند و بهگونهای معجزهآسا نجات یافتند. در نهایت نیز پرافتخارترین و زیباترین مدال، یعنی شهادت، به دست خبیثترین انسانها بر گردن ایشان آویخته شد.
فضائلی تاکید کرد: کمتر میتوان شخصیتی را یافت که مجموعهای از این افتخارات را یکجا در کارنامه خود داشته باشد؛ هرچند آنچه ما میبینیم، تنها ظاهر ماجراست و مراتب حقیقی و الهی آن نزد خداوند متعال روشن است.
او در ادامه به خاطرهای اشاره کرد و گفت: در جمعی از روزنامهنگاران در سال ۱۳۹۶، در یکی از جلسات پنجشنبهشب که با هدف شنیدن برگزار میشد، خدمت ایشان رسیدیم. در ابتدای جلسه تأکید کردند که «این جلسه برای شنیدن است» و همین هنر شنیدن، برای یک مسئول، درسی مهم به شمار میرود؛ اینکه آمادگی شنیدن داشته باشد و برای آن جلساتی ترتیب دهد.
فضائلی خاطرنشان کرد: در آن جلسه، موضوعات مختلفی مطرح شد، اما یکی از نکاتی که ایشان بر آن تأکید ویژه داشتند، رعایت اخلاق در فضای رسانهای بود. ایشان این مسئله را بهعنوان یک اشکال مطرح کردند که گاه رسانههای ما آنگونه که شایسته یک نظام اسلامی است، به اخلاق پایبند نیستند.
او افزود: از جمله مصادیقی که ایشان به آن اشاره کردند، «قول به غیر علم» بود؛ موضوعی که در مباحث فقهی نیز مورد توجه قرار گرفته است. تأکید ایشان این بود که آنچه علم به آن نداریم، نباید منتشر یا ابراز کنیم. امروز در فضای مجازی میبینیم که برخی بدون اطلاع، مطالب غیرموثق را بازنشر میکنند و این امر منشأ شکلگیری ذهنیتهای منفی نسبت به افراد، مسائل کشور و نظام میشود.
عضو دفتر حفظ و نشر آثار آیتاللهالعظمی سیدعلی خامنهای در بخش دیگری از سخنان خود به سلوک علمی رهبر شهید اشاره کرد و گفت: ایشان برای آغاز مباحث درسی خود، بهویژه در موضوع موسیقی، سالها به مطالعه آثار و فتاوای پیشینیان پرداختند و اگر اشتباه نکنم، حدود ۷۰ تا ۸۰ جلسه را به بررسی این موضوع اختصاص دادند که نشاندهنده دقت و وسواس علمی ایشان است.
او همچنین به سبک زندگی این شهید اشاره کرد و افزود: ایشان سالهای طولانی بر روی زمین مینشستند و زندگی سادهای داشتند، اما در مقطعی به توصیه پزشکان از نشستن روی زمین منع شدند و از آن پس از صندلی استفاده میکردند، حتی در انجام تعقیبات نماز نیز این وضعیت رعایت میشد.
فضائلی در پایان با بیان اینکه این مسیر، مسیر ایستادگی برای عزت، شرافت و استقلال کشور است، گفت: ایستادگی برای سربلندی ایران و حفظ عزت ملت تا پای جان، مسئله کوچکی نیست و همه ما، بهویژه فعالان عرصههای مختلف از جمله هنر و رسانه، باید خود را در قبال این مسئولیت متوجه بدانیم و در پاسداشت این عظمت و استمرار این راه بکوشیم.
محمدرضا دوستمحمدی، تصویرساز و گرافیست نیز خاطراتی را از دیدار با رهبر شهید و انتخاب اسم پسرش توسط ایشان برای حاضران تعریف کرد.در ادامه مهدی قزلی، داستاننویس سخنرانی کرد.در محوطه تالار وحدت نوازندگان با آوای سنج و دمام به مهمانان خوشآمد میگفتند.
در حاشیه مراسم و پیش از ورود به سالن اصلی، کتابهای رهبر شهید انقلاب و کتابهایی که توسط ایشان تقریظ شده بود به نمایش گذاشته شده بود.همچنین بخشی از سالن ورودی به نشان و تصاویری از شهدای دانشآموز مدرسه «شجره طیبه» میناب اختصاص داشت که در جوار آن هنرمندان مشغول خلق نقاشیهایی از رهبر شهید انقلاب بودند.