به گزارش پایگاه خبری موزه سینمای ایران، تاکنون آثار مختلفی درباره اتفاقات عاشورا یا ماجراهای پیرامون آن ساخته شده است.
جامعه ایران، مسلمانان و حتی فراتر از آن، هرکه تا کنون اسمی از عاشورا شنیده باشد بیشک از حضرت زینب (س) و فداکاریهای ایشان نیز شنیده است. بانویی که راوی و افشاگرجنایات فجیع یزیدیان درروز عاشورا بوده است .
نقطه عطف ایثار و فداکاری ایشان علاوه بر اینکه در روز عاشورا در کنار خانواده سالار شهیدان بودند، به بعد از واقعه عاشورا نیز برمیگردد، آنجا که حضرت زینب (س) علاوه بر تبلیغ نهضت حسینی، پرستار امام سجاد (ع) و بازماندگان و مجروحان کربلا را هم برعهده گرفتند و به واژه پرستار و پرستاری اعتباری شگرف دادند.
به بهانهی سالروز شهادت حضرت زینب(س) نگاهی خواهیم داشت به مهمترین آثاری که درباره واقعه بزرگ عاشورا و موضوع پرستار ساخته شده اند:
فیلم سینمایی سفیر (1360)
فیلم سفیر به کارگردانی فریبرز صالح، یکی از نخستین فیلمهای سینمای ایران در ژانر مذهبی و با موضوع امام حسین (ع) است. این فیلم سینمایی در سال 1360 ساخته شده و گوشهای از زندگی قیس ابن مسهر را به تصویر میکشد. قیس نمایندهی امام حسین (ع) بوده که با نامهای برای سلیمان خزاعی به طرف کوفه حرکت میکند و در راه به دست شرطههای ابن زیاد، والی کوفه دستگیر و به زندان انداخته میشود.قیس پیش از دستگیری نامه را از بین میبرد و در زندان نیز زندانیان را بر ضد زندانبانها میشوراند. او روزی که به درخواست ابن زیاد قرار است اعلام کند تا بیعتش با امام شکسته شده، علیه یزید سخنرانی میکند. ابن زیاد هم قیس را از بالای برج ارک به پایین انداخته و او را به شهادت میرساند.
در این فیلم سینمایی که در اولین دورهی جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، بازیگرانی چون فرامرز قریبیان، عزتالله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا، محمدتقی کهنمویی و ... ایفای نقش داشتهاند.
فیلم سینمایی روز واقعه (1373)
فیلم روز واقعه که در سیزدهمین دورهی جشنواره فیلم فجر توانست سیمرغ بلورین بهترین فیلم را از آن خود کند، یکی از ماندگارترین آثار سینمایی مرتبط با عاشورا و امام حسین (ع) است. این فیلم سینمایی به کارگردانی شهرام اسدی، بر اساس فیلمنامهای از بهرام بیضایی و تهیهکنندگی مرتضی شایسته ساخته شده است. روز واقعه داستان عبدالله، جوانی نصرانی را روایت میکند که به تازگی مسلمان شده و در روز عروسیاش در میان شادی دیگران، ندایی میشنود که او را به یاری فرا میخواند. عبدالله به دنبال این ندا مسیری طولانی را بیابان به بیابان طی میکند و سرانجام زمانی به کربلا میرسد که عصر روز عاشوراست و در آن زمان حقیقت را بر سر نیزه میبیند.
صحنههای پایانی فیلم سینمایی روز واقعه به خوبی غربت عصر عاشورا را نشان میدهد و مخاطبش را وارد این فضا میکند. در این فیلم سینمایی که دیالوگهای آن یکی از نقاط عطفش محسوب میشود، بازیگرانی مانند علیرضا شجاع نوری، عزتالله انتظامی، جمشید مشایخی، مهدی فتحی، محمدعلی کشاورز، سعید نیکپور، عنایت بخشی، حسین پناهی و ... ایفای نقش داشتهاند.
فیلم سینمایی عصر روز دهم (1387) در لوکیشن واقعی کربلا
فیلم عصر روز دهم به نویسندگی و کارگردانی مجتبی راعی در سال 1387 ساخته شده و تنها فیلم ایرانی است که در لوکیشن واقعی کربلا فیلمبرداری شده و تصاویری از مراسم عزاداری عاشورا و تاسوعا را نشان میدهد. در این فیلم سینمایی، دكتر مريم شيرازی با گروهی از پزشكان هلال احمر برای كمك به مردم عراق عازم اين كشور میشود و در این میان تصميم به جستجو برای يافتن خواهر گمشدهاش میگيرد.
او در این جستجو با فضای عزاداری عاشورا در کربلا مواجه شده و تحت تأثیر این فضا قرار میگیرد. هانیه توسلی، احمد مهرانفر، آفرین عبیسی، سلیمه رنگزن، زهره حمیدی، عبدالرضا الطائی و ... از بازیگرانی هستند که در فیلم سینمایی عصر روز دهم ایفای نقش داشتهاند.
فیلم به خاطر هانیه (1373)
فیلم سینمایی به خاطر هانیه به کارگردانی کیومرث پوراحمد، یکی دیگر از فیلمهای سینمای ایران است که به شکلی غیرمستقیم به ماه محرم و عاشورا مرتبط میشود. کیومرث پوراحمد در این فیلم خود از چند ویژگی واقعهی عاشورا عاریت گرفته است. بارزترین ویژگی نیز مصیبتی است که قهرمان کودک فیلم دچار آن میشود؛ اما به جای تسلیم، درصدد اثبات حقانیت خود و انجام هدفی که در ذهن دارد، برمیآید. او سمبل صبر و پایمردی است و جایی که تصمیم میگیرد زیر نگاه سنگین دیگران که پدرش را متهم به قتل کردهاند، نذر پدر برای شفای دخترش که فلج شده را ادا کند و شب تا صبح در ماه محرم دمام بزند، این صبر را به تصویر میکشد.
اوج هنرنمایی به خاطر هانیه نیز جایی است که پسرک در میان مویه و عزاداری دیگران دمام میزند و بی قرار میشود. این صحنه یکی از سکانسهای تأثیرگذار و احساسی سینمای ایران به حساب میآید. فیلم به خاطر هانیه با بازی چهرههایی چون مهوش افشارپناه، عباس عالیزاده، رحیم هودی، علی قربانی، مهدی فقیه، آمنه بارانی و ... ساخته شده است.
رستاخیز (1392)
یکی از جنجالیترین فیلمهای سینمایی در حوزهی محرم و امام حسین (ع) فیلم رستاخیز به نویسندگی و کارگردانی احمدرضا درویش است. این فیلم در سیودومین دورهی جشنواره فیلم فجر به اکران درآمد و در ۸ بخش از جمله بهترین فیلم و بهترین کارگردانی برندهی سیمرغ بلورین شد. رستاخیز در سال 1394 یک روز در سینماهای ایران اکران شد، اما به دنبال اعتراض افراد مذهبی به خاطر به تصویر کشیده شدن چهرهی حضرت عباس (ع) از پردههای اکران پایین آمد. رستاخیز در سال 1400 اما سرانجام از توقیف درآمد و به صورت آنلاین اکران شد. این فیلم سینمایی داستان بکیر ابن حر را روایت میکند که پس از به خلافت رسیدن یزید، مأمور رساندن نامهی او به مدینه میشود. بکیر در مکه با اندیشهها و خط فکری امام حسین (ع) آشنا شده و در نهایت در روز عاشورا به همراه پدر خود، حر ابن یزید ریاحی به سمت حق تغییر مسیر داده و به شهادت میرسند. فیلم روز رستاخیز با بازیگرانی نامآشنایی چون بابک حمیدیان، آرش آصفی، حسن پورشیرازی، فرهاد قائمیان، پوریا پورسرخ، بهادر زمانی و ... ساخته شده و در سینماهای خارج از ایران نیز به اکران درآمده است.
شور عاشقی (1402)
جدیدترین اثر سینمای ایران با محوریت عاشورا و محرم، فیلم شور عاشقی به نویسندگی و کارگردانی داریوش یاری است که در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر اکران شد. فیلم شور عاشقی درباره دوران اسارت خانواده شهدای کربلا است که وظیفه تاریخی آنها روایتی است که بتوانند ظلم بنیامیه را به گوش تاریخ برسانند . داستان این فیلم دربارهی کاروان اسرای کربلاست که از کوفه تا شام حرکت میکنند و در میان کاروان، سلما زنی است که مأمور میشود پیامرسان کاروان اسرای کربلا و حضرت زینب (س) باشد و با آگاهی دادن به آدمهایی که توسط شمر و مأموران فریب خوردهاند، آنها را روشن کند تا حقیقت در میان آنها آشکار شود. در این فیلم سینمایی چهرههایی مانند شهره موسوی، پیام احمدینیا، مهدی زمینپرداز، سیامک صفری، نادر فلاح، علیرضا استادی، بهرام ابراهیمی و ... نقشآفرینی داشتهاند.
کاروان سربلندی
فیلم سینمایی «کاروان سربلندی» با نام اصلی "موکب الابا" ساخته «باسل خطیب» روایت حوادث پس از عاشورا برای اسیران خاندان اهل بیت عصمت و طهارت (صلوات الله علیهم اجمعین) است. این فیلم توسط موسسۀ «ساخت و توزیع فیلمهای سینمایی بیروت» ساخته شده و برای ساخت آن از موسسات و علمای کشورهای اسلامی لبنان، سوریه، مصر و ایران مجوز گرفته شده است.
«شیدا»؛ پرستاری از جنگ تا عاشقانهای آرام
فیلمی از تولیدات حوزه هنری به کارگردانی کمال تبریزی که در آن جایی که کار رزمندهایی به اسم فرهاد با گذشتن ترکشی از قلبش به بیمارستانی شبه صحرایی میکشد. چشمان فرهاد موقتا آسیب دیده و آن را بستهاند. درد سراسر وجودش را گرفته، اما دم نمیزند. همرزم و دوستی نیز در تخت کناریاش روی شکم خوابیده و از قضا بذلهگو و خوش زبان است، اما موضوع اصلی با ورود شیدا، پرستار محجوب و کم حرف بیمارستان شروع میشود او که با خواندن آیاتی از سوره مزمل آرامش و تسکین را به روح و قلب فرهاد وارد میکند.
آرامشی که از دل آن عشق آفریده میشود و فرهاد که از خانوادهای ثروتمند، داوطلبانه نامهرسان جبهه شده، حالا با ورژنی قویتر و صبورتر ازخود آن هم در قامت زنی پرستار آشنا میشود، پرستاری که علاوه بر امور درمانی با کلام خدا شفا و آرامش را به جان او نشانده و عشق را به او هدیه داده است.
«آمبولانس»
فیلمی ۱۰۰ ثانیهای به کارگردانی محسن جهانی و از تولیدات حوزه هنری که بیشتر از ۹۰ ثانیهاش دلهره است بین آتش و گلولهباران.
ماجرا از آمبولانسی پر از شهدا و یک مجروح شروع میشود که در محاصره گروهک کومله گرفتار شده است. در این میان یک پرستار زن هم وجود دارد که با بیسیم از او میخواهند آمبولانس را ترک و جانش را نجات دهد. اما زن، اصرار دارد که هر طور شده جوان رزمنده مجروح را هم با خود ببرد و او را نجات دهد. کاری که در آن شرایط برایش غیر ممکن است. او در تردید ماندن و رفتن است که رزمنده نفسی عمیق میکشد و دیگر تکان نمیخورد. پرستار به خیال شهید شدن جوان رزمنده، او را بین شهدا میگذارد و خود میرود و ما در صحنه پایانی میبینیم رزمنده چشمانش را باز کرده و رفتن پرستار را با لبخند تماشا میکند. تصویری از ایثارگری و فداکاری که از پرستار تا رزمنده تجلی پیدا کرده و پلان سکانسی تکان دهنده را رقم زده است.
«میهمان داریم»
«میهمان داریم» فیلمی با موضوع پرستار و معنای متفاوت آن در قالب یک اثر سینمایی است. اثری که محمدمهدی عسگرپور هنرمندانه در آن خانوادهای ۶ نفره را به تصویر میکشد، خانوادهای که مرد و زن آن، سه فرزندشان در جنگ تحمیلی به شهادت رسیده است و پسر دیگرشان نیز جانبازی است که توان انجام کارهای خود را ندارد و خسته است.
«پاکبازان»
مجموعه مستند «پاکبازان» به نویسندگی و کارگردانی جواد یقموری و مهدی امینی محصول مرکز مستند سوره است و در هر قسمت نوعی فداکاری و ایثارگری کادر درمان به ویژه پرستاران را در دوره فراگیری کرونا به تصویر میکشد.